Sarıkamış’ta meydana gelen yoğun kış şartları Osmanlı’nın “son orduları”nın büyük kayıplar vermesine neden olmuştu. Sarıkamış Hadisesi bir kahramanlık destanı olsa da, her zaman gizemini korumuş ve tartışmalara mahal vermişti. Bilindiği üzere, Sarıkamış’ı Rus İşgali’nden kurtarmak isteyen kuvvetlerimiz -20 dereceye maruz kalmış ve 90 bin askerimiz Allahuekber Dağları’nda şehit düşmüştü. 22 Aralık 1914 –ile 5 ocak 1915 tarihleri arasında 14 gün boyunca 150 kilometre uzunlukta ve 100 kilometre genişliğinde bir alanda çarpışan Osmanlı askerleri , 3150 metre rakımlı Allahuekber dağları hariç, kahramanca savaşmışlardır. Kosor Boğazı’nda büyük kahramanlıklar gösteren kuvvetler Narman ve Oltu’yu düşman kuvvetlerinden alarak, amansız soğuğun hakim olduğu dağlara varmışlardı. Sarıkamış iki kez geri alınmasına rağmen, elde tutulamamıştı.
Arabistan, Mısır ve Yemen cephelerinden yazlık kıyafetleriyle getirilen askerlere, , kışlık giyecek, yemek ve mühimmat yardımı götüren üç gemimiz Rus donanması tarafından Karadeniz Ereğlisi açıklarında batırıldı.
Sarıkamış’tan sonra Kars, Ardahan ve Batum’ geri almayı planlayan Enver Paşa, Turan Birliği’ni oluşturmayı düşünmüştü. Alman general Bronsart Paşa, Osmanlı Ordusu’nun komutanlığını yapmaktaydı. Erzurum’ a gelerek 3. Ordu’nun komutasını alan Enver Paşa, baskın bir planla Rusları püskürtmeyi planlamıştı. Hava koşullarından dolayı askerlere yapılacak iaşe yardımları gerçekleştirilemiyordu. Bütün imkansızlıklara rağmen Enver paşa harekatı sürdürme kararı aldı.
Ruslar ise Bakü Petrolleri’nden dolayı bölgeden çekilmek istemiyorlardı. Sarıkamış Harekatına 120 bin askerle başlayan Enver Paşa, eleştiriler ve telkinlere karşı şu beyanda bulunmuştu :
“Zaferi zahiren şekil ve kıyafetle değil, askerin kalbindeki şecaat ve cesaretle kazanılır.”
Kışlık kıyafetlerle yola çıkan ve 20-25 derede ayakta kalmaya çalışan mehmetcikler şehit oldular. Yanlış plan ve stratejiler nedeniyle, binlerce mehmetcik te dost kurşunlarıyla hayatlarını kaybetti. Tüm bu olumsuzluklara rağmen Türk askerlerinden kaçan Ruslar Ardahan’a sığındılar. Ancak, mehmehciğin düşmanı takip edecek gücü kalmamıştı.
Üç günde buz içinde kar altında yürüyerek Bardız’a ulaşmayı başaran 9. Kolordu, bayrak bulamadığından Ruslar tarafından kiliseye çevrilen caminin minareye alay sancağını çekmişlerdi. Alayın imamı da ezan okuyarak şehrin kurtarıldığını ilan etmişti.
Türk askeri her şeye rağmen pozisyon almış, ancak Rus askerleri de takviye edilmişlerdi. Bu arada, Erzurum halkı, kalan kadın ve çocuklarla cepheye sırtlarında yiyecek taşıyarak, apayrı bir destan yazmışlardı..
Uğursuzluklar Türk askerlerinin peşini bırakmadı. Takviye gelen 9. Kolordu’nun bazı birlikleri Ruslar tarafından Soğanlı Dağları’ nda pusuya düşürülmüştü. 5 saatte aşılması planlanan Allahuekber Dağları, 10. Kolordu tarafından 3 günde aşılmış, binlerce asker donarak şehit olmuştu.
Neticede, Enver Paşa’nın, Alman komutanlarla hazırladığı baskın plan hüsranla sonuçlandı.. Ruslar, son saldırıyı yapacak komutanı da esir alıca, Müslümanlar Rus esaretinden kurtarılamadı.. Enver paşa zafer arzusunu gerçekleştiremeyince, Turan hayali de suya düşmüştü….
Sarıkamış şehitlerimizi saygı ve rahmetle anıyoruz…
