Dünyada eski Sovyet komünizmini yaşatan tek devlet, Pridnestrovie diğer adı ise Transdinyester. Moldova içinde, tek taraflı bağımsızlık ilan eden De Facto cumhuriyetini sadece; Güney Osetya, Abhazya ve rahmetli Dağlık Karabağ cumhuriyetleri tanıyorlar. Halkın neredeyse tamamında Rus pasaportu bulunuyor.
Sovyetlerin dağılma sürecinde 1990 yılı 27 Ocak’ta yapılan referandumlar da Tiraspol ve Bender şehirleri bağımsızlık lehine oy kullanınca, 2 Eylül 1990’da Pridnestrovie bağımsızlığını ilan etti. Kasım ayında Moldavian SSR’de Dinyester nehrinin doğu kıyılarında yer alan Rusların yoğun olduğu bölgede Dubasari (Dubossari) yerleşiminde çıkan çatışma, düşük ölçekli bir savaşın başlangıcı oldu. Kazak birlikleri; Cumhuriyet Muhafızları, militangruplar ve Rusya’nın 14. Ordusu tarafından destekleniyordu. Moldovya polisi ve askerleriyle yapılan bu çatışma kısa sürdü ve durdu. Moldovya 27 Ağustos 1991’de Moldova adını alıp bağımsızlık ilan etti. 26 Aralık 1991‘de Sovyetler resmen dağılıp, 1 Mart 1992‘de Birleşmiş Milletler’e üye olunca. Transdinyester’de çatışmalar yeniden şiddetlendi. Başında General Aleksander Lebed’in olduğu Rus birlikleri, yaz başına kadar devam eden “Transdinyester Savaşı” olarak adlandırılan savaşı kazandılar. Moldova bölgeden çekildi. 21 Temmuz 1992’de imzalanan ateşkese bugüne kadar uyuldu. Moldova’nın bu tek taraflı bağımsızlığa müdahale edememesinin ana nedeni hala 1200-1500 kişilik bir Rus ordusunun burada süren varlığıdır.
Bu ülkeden Moldovya’ya geçenlerden vize sorulmaz, ancak Transdinyester’e girenlere sınırda vize verilir. Hiç kimseye 15 günden çok vize verilmez ve giriş çıkış kayıtları Rusya’ya bildirilir. Bölge nüfusu 1989 yılında 679.000 iken, devlet kurulduğunda 555.000’e düşmüştü. Nufus 2020‘de 505.000’e, 2021’de 347.251‘e düşmüştür. Komunist olan ülkenin etnik yapısı 2001’de 633.000 nüfusa göre; % 43 Romen kökenli Moldovan, % 28 Ukraynalı, % 25 Rus, ayrıca 4096 Gagavuz bulunuyor. 2020 yılında Rus oranı öne geçiyor, % 34 oluyor, Moldovan’lar % 33, Ukraynalılar % 27, 13.300 Bulgar, 5700 Gagavuz ve Belarus. Doğu Alman ve Polonya has komünistleri de burayı mekan ediniyor. Moldovya yerel yönetimi 1989‘da resmi dil olarak Moldovca’yı kabul edince ayrılık eğilimleri tetiklenmişti.
Ülkede her erkek doğal askerdir. “Genç Gerilla” ve “ İşçi Kuvvetleri” denen birliklerin kaynağı 17-35 yaş arası gençlerdir. Siyasal simgeler Karl Marx ve Lenin’dir. Hemen hemen birbirine yakın olan 3 memur maaşı sistemi vardır. Tüm araziler ve binalar devlete aittir. Binaları sadece devlet yapar. Komunist Parti ve Sosyal Demokrat parti var. Ulusal marşı “Biz seni şahlandırırız, Transdinyester” olarak tercüme edilen, “Da zdravstuyet naşa derjava” 1943 Nazi birliklerinin yenilmesinden esinlenerek yapılmış, Boris Alexandrev’in Fa Major bestesidir.
Ülkenin bu eski Sovyet sistemine rağmen Moldova’nın en büyük kumarhanesi, gazinoları Başkent Tiraspol’da bulunuyor. Ülkedeki bütün benzin istasyonları, market ve otel işletmeleri, gerçekte yaşadığı kesin olmayan “Sheriff” adlı birine aittir. Tiraspol kenti 1792’de Moldov’larla, Tatar’lar arasında tampon bölge oluşturmak için General Alexander Suvorov tarafından kurulmuş, antik yunanda adı Tiras olan Dinyester nehri ve kent anlamına gelen “polis” kelimelerinden isimlendirilmiştir. Her yıl Tiraspol’da 14 Ekim’de kutlanır.
Ülkede 5 rayon, 2 belediye (Bendery ve Tiraspol) bulunuyor.
Moldova tarihi ile örtüşen tarihinde ilginç noktaları ayrı bir yazıda paylaşırız. Beserabya ve Gagavuz’lar, Osmanlı tarihinde de önemli yer tutuyorlar. Şu anda gündemde olan konu; 1941-1944 arasında harita da göreceğiniz gibi Ukrayna sınırlarında, daha büyük bölümü olan Transdinyester özerk bölgesine, Rusya’nın duyduğu gereksinimdir. Bu bölgenin başkenti Tiraspol idi. (Romanya işgalinde kurulmuştu). Tiraspol 1924-1940 arasında Moldavia Özerk SSR cumhuriyetinin de merkezi konumundaydı.
Rusya, Ukrayna savaşının Rus rüyası versiyonunda Ukrayna’nın Karadeniz’le bağı kesilirse duracağı yerin Transdinyester’in genişletilmiş haritasıdır. Burada ki Rus kuvvetleri de bu müdahaleye yardımcı olacaklardır. Bu gelişmeler, 2022’de Moldova’yı da savaşa çekebilir ve Balkanlar’a sıçrayabilir.
Transdinyester’in 18 tank, 107 zırhlı araç, 17 helikopter’den oluşan bir ordusu bulunuyor.
Mart 2022
