Nasa, yaklaşan güneş fırtınasının Dünya’nın hangi bölgelerini vuracağını tahmin etmek için bir yapay zekâ modeli geliştirdi. Bilim insanlarının söylediğine göre, bu yeni sistem bir güneş fırtınası gezegenimizi vurmadan 30 dakika önce insanlığı uyarabilecek.
Amerikan Uzay Ajansı’nın Goddard Uzay Merkezi’nden araştırmacılar, yapay zekâ modelinin Nasa uydu verilerini analiz ederek tehlikeli uzay iklimi konusunda alarm verdiğini söyledi.
Geçtiğimiz günlerde Space Weather dergisinde yayınlanan yeni çalışmaya göre bu uyarı, güneş fırtınalarının elektrik şebekeleri ve diğer kritik altyapılar üzerindeki ciddi etkilerinin önlenebilmesi adına yeterli zamanı sağlayabilir.
Güneş fırtınaları, Güneş’in taçküre kütle atımı olarak adlandırılan elektrik yüklü bir plazma patlaması yaymasıyla meydana geliyor. Bu yüklü parçacıklar gezegenimizin etrafındaki koruyucu manyetik alanı etkilediği için Dünya’daki cihazlarda elektrik kesintilerine ve teknolojik arızalara neden olabilen jeomanyetik fırtınalar yaratıyor.
Bu fırtınaların şiddeti çeşitlilik gösterse de teknolojik olarak bağımlı bir dünyada etkileri giderek daha yıkıcı hâle gelebilir. Örneğin 1989’da yaşanan bir güneş fırtınası Kanada’nın Quebec eyaletinde 12 saat boyunca elektrik kesintilerine neden oldu, milyonlarca kişi karanlıkta kaldı, okullar ve işyerleri kapandı. Carrington Olayı olarak bilinen ve 1859’da meydana gelen diğer bir güneş fırtınası ise ilk telgraf istasyonlarında yangınlara yol açtı.
Bilim insanları, Güneş’in 11 yıllık faaliyet döngüsünün zirvesi olan bir sonraki güneş maksimumuna yaklaştıkça böylesine yıkıcı bir güneş fırtınası riskinin arttığı konusunda uyarıyor.
Potansiyel yıkımı önlemek için çalışan Nasa bilim insanları, önceki Güneş görevlerinden elde edilen güneş rüzgârı ölçümleri ile Dünya’daki yer istasyonlarında gözlemlenen jeomanyetik bozulmalar arasındaki bağlantıları belirlemek üzere yeni bir yapay zekâ modeli geliştirdi.
Araştırmacılar, geliştirdikleri DAGGER adlı bilgisayar modelinin, dünya çapındaki jeomanyetik karışıklıkları ‘‘meydana gelmeden 30 dakika önce’’ hızlı ve doğru bir şekilde tahmin edebildiğini söylüyor. Model, Ağustos 2011 ve Mart 2015’te meydana gelen iki jeomanyetik fırtınaya karşı test edildiğinde, fırtınanın dünya çapındaki etkilerini ‘‘hızlı ve doğru’’ bir şekilde tahmin edebildi.
Kaynak: Independent, Ceyda Yetim yerelleştirdi.
