Dünya krize doymuyor. Savunma (daha çok silah) sanayisi müşteri bulmakta sorun yaşamıyor. Bu sene satranç tahtasına UKRAYNA ile başlanıldı. Ukrayna ulusal politikası Avrupa Birliği ve Avrupa- Atlantik entegrasyonunu hedefliyor. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra oluşan yeni bağımsız devletler, değişik politikaları ile kapitalist dünyanın hedefleri oldular. Doğu blokta (demir perde) bulunan Doğu Avrupa ülkeleri peşi sıra Nato’nun eski Sovyet devletlerine göz kırpması sonucu Rusya girişimi ile 2002’de “Nato – Rusya Konseyi” kurulmuştu. 2014 Kırım İlhak olgusu ardından bu konseyin faaliyetleri durdurulmuştu.
Brüksel’de 11 Ocak 2022 de Konsey yeniden toplandı ve 3 saat süren bir toplantı yapıldı. Batının endişeleri, Rusya’nın garanti istemleri tekrarlandı. Bu konsey ardından ABD ve Rusya Dışişleri Bakanları 20 Ocak’ta Cenevre’de bir araya gelip değerlendirme yaptılar. Rusya’nın 100.000 askeri Ukrayna sınırında konuşlanmış durumda, Rusya’nın halen Ukrayna, Moldova ve Gürcistan’da askeri gücü bulunuyor. Kazakistan petrol zammı kalkışmasında Rus askerleri ülkeye davet edilmişlerdi.
Ukrayna; Viktor Yuşcenko döneminde, 2008 yılında Nato’ya üyelik başvurusunda bulunmuştu. Nato ile flört döneminde Ukrayna; “Ayrıcaklı Ortaklık“, “Barış için Ortaklık” ve “Balkanlar’da Barışı Koruma” gibi askeri kuruluşların etkin bir katılımcısı oldu. Nato ile ilişki Kosova da ve komşu Polonya ile işbirliğinde belirginleşti. Ukraynalı askerler, Irak ve Afganistan da Nato komutasında görev aldılar.
Ukrayna’nın haritası Birleşmiş Milletlerin kabul ettiği gibi devam etmekle birlikte, fiili olarak Kırım Rusya’ya bağımlılığını ilan etmiş, Donetsk ve Lugansk oblastların da tek yanlı bağımsızlık ilan eden oluşumlara, merkez müdahale edememiştir. Donbass bölgesinde ki savaşı durdurmak için, 5 Eylül 2014’te imzalanan Minsk Protokolu (Belarus) pek başarılı olamamış 2015’te ikinci Protokol imzalanmıştı.
Ukrayna da idari birimlerde; 24 oblast, 1 özerk cumhuriyet (Kırım) ve 2 özel statülü kent (Kiev ve Sivastopol) görülmektedir. 450 üyeli Verkhovna Rada (Ukrayna Parlementosu)’sında 2014 seçimlerinde 423 üye meclise girmiş, söz konusu Kuzeydoğu oblastları temsilcileri yer almamıştır. Ülkede; 16 aktif siyasal partiden, 5‘i , yüzde 5 barajını geçmiş, baraj altında kalan 11 parti üyeleri de mecliste; grupsuz temsil hakkı almıştır. Oyların % 42’sini alan “Halkın Hizmetkarı Partisi” 252 üyelikle açık ara kazanmasına karşın; Petro Poroşenko Bloku, Halk Cephesi ile koalisyon yapmıştır. Rock Yıldızı Svyatoslav Vakarcuk’un lideri olduğu “Ses Partisi” % 6,39 oyla barajı geçmiş ve 20 üyelik kazanmıştır. Hükümete tek ciddi muhalefeti yapan Rus yanlısı “Yaşam İçin” partisi % 12,4 ile, 44 üyesiyle yerini almıştır. Bunların dışında 5 yasaklı partinin 3’ü Rus yanlısı (Rus Bloğu, Rus Birliği, Yeni Rusya Partisi) ve 2’si Komunist partiler (Ukrayna Komunist Partisi ve İşçi ve Köylü Komunist Partileri). Ayrıca 25 bölgesel parti statü gereği seçimlere katılmamış. Bu arada bir sayı da verelim; Dünya ortalamasının çok üstünde olan kadın oranına rağmen, meclise giren kadınlar sadece % 11,6 (49 üye) oluşturarak Dünya sıralamasında 156. sırada yer almışlardır.
603.549 kilometre kare alan, 44.130.000 nüfusuyla Dünya sıralamasında 32’nci sırada yer alan ülkenin Devlet Başkanı 2018’den bu yana Volodimir Zelenski, Başbakan ise Denis Şmihal. Ülkenin etnik yapısına göz atarsak Donbass bölgesinde % 43-46 olan Rus nüfus ciddi bir oran oluşturuyor. Ülkenin % 96’sı rusça bilirken sadece % 54,8’i ukranca biliyor. Benim Ukrayna’da bulunduğum 1994 ve 1995 yıllarında çok yaşlılar ve yeni milliyetçi Ukraynalılar dışında hemen hemen herkes rusça konuşuyordu. O dönemde ekonomik olarak ülkeden daha varlıklı olan Odessa ve stratejik deniz gücüne ve Tatar çoğunluğu olan Kırım’da ayrılıkçı eğilimler vardı. Küçük ama önemli ticari gücü olan Ukrayna Yahudilerini de unutmamak gerek. 1989 sayımında 487.300 olan Yahudi nüfusu, 2001’de 104.300’e düşmüştü. Halen İsrail’de 200.000 Ukrayna pasaportlu Yahudi bulunuyor. Hazar devleti kökenli olan Musevilerin renkli folklorlarına şahit olmuş, Sem Sorok dansları, yemekleri ve geleneksel törenleri benim içinde deneyim olmuştu. Ukrayna’lıların kökeninin, Rusların ve Belorus’ların, doğu Slav kavimlerle karışması sonucu olduğu bilgisi var. Tarih sahnesine 882 yılında Kiev Knezliği ile girmiş. Rusçaya benzeyen Ukrancanın, Polonya dilinden de etkilendiği ve öğrenmenin zor olduğunu biliyoruz. Ukrayna bağımsızlık sonrası açılımda Türkiye’ye yakın olmuş. Türk-Ukrayna evliliklerinden yaklaşık 30.000 kişilik bir yeni nesil oluşmuş durumda. Türk kadınları ile evlenen az sayıda aileler de bulunuyor. Rus ve Ukraynalı erkekler daha çok Uzakdoğulu kadınlarla evliliği tercih ediyorlarmış.
Konumuza dönecek olursak; Kırım ve Akdeniz açılımı Ruslar için önemli. Nato için de Rusya’yı güneyden kuşatmak ve Sebastopol’da ki deniz filosunu kontrol etmek önemli. Görünen o ki, bu yıl ve ileride ki yıllarda Ukrayna haritası ile oynamak gündemde.
Ukrayna Grivna’sı 2021’de dolara karşı % 5 değer kaybetti, 2021 enflasyonu da % 10 oldu. Ukrayna’da 20 büyük ve yüksek teknoloji endüstri var. Madencilik, demir-çelik, kimya, savunma ve strateji, uçak ve gemi sanayi, yakıt, otomotiv, uzay ve havacılık sanayileri. 39,6 trilyon kübik feet doğal gaz rezervi. Tarımda mısır üretiminde dünya 6. ayçiçek yağı ve canlı hayvan çiftliklerini de sayarsak, kriz ve savaş bedellerini ödeyecek gücü var demektir.
Savaşsız yıllar dileğiyle,
M.Ünvan ATLI
