Dildeki seslerin , yazıdaki karşılığı harflerdir. Harfler kelime yazmağa yarayan işaretlerdir. Konuştuğu dili yazıya dökemeyen kavimler tarihte yerlerini alamamışlar. Anadolu’ da en eski medeniyetler deyince hepimiz Hattiler, Hititler diye başlarız saymaya, Türkiye Anadolu’su dersek, yani Doğu ve Güneydoğu Anadolu’yu dahil edersek; Akad ve Asurlular’ ı da katarız. Yerleşim olarak, tarihi değiştiren gelişmelerle 8000 yıllık Urfa Göbeklitepe ve 12000 yıllık Mardin Boncuklutarla tarihleri ile insanlığın en eski yerleşimleri oldular.
Daha önce Hattiler’ le (MÖ 2500-1700) çağdaş olduğu varsayılan Luviler’ in kökenini artık MÖ 7000 lere dayandırıyorlar.(Prof Dr Bilge Umar)
Luviler’ le ilgili bulgular artıyor, yorumlar yapılıyor. Bugün sizlerle Anadolu’nun bu sessiz ama dinamik insanlarını paylaşmak istiyorum. Asurlar, “çivi” yazısını, Luviler “ hiyeroglif “ yazısını kullanırdı Hititler hazıra konup her iki yazıyı da kullandılar. Luviler tarihte hep ikinci sınıf vatandaş oldular, sadece MÖ 2000- 1400 arası devlet kurdular. En büyük kralları Tarhuntadaru, merkezleri Apasa (Selçuk) idi. MÖ 1900 ler de Batı’dan kaçıp Adana ve çevresine yerleştiler buralara LUVİ yurdu dendi. Başka ülke nüfuzunda yaşamaya başladılar. MÖ 1400 ler de Kizzuvatna devleti içinde yönetici olmasalarda aktif tebaa idiler. Bu arada Troyalılar’ da Luvice konuşuyorlardı. Kibele, Afrodit, Apollon, Artemis gibi tanrı adları luvicedir. Luvi tanrısı “Men” i Frig ve Lidyalılar da kabul etmiş. Luvi Hititlerce “Işık İnsanları” anlamına geliyor.
Luvilerle ilgili en önemli bulgu 1995 te “ İki taraflı tunç Luvi Mührü” oldu. 10 bin yılık olduğu sanılan mühür Troya kazı tarihinin en önemli bulgusu. Tunç çağının tek yazılı metni olan mühür, Çanakkale’ de (Doç.Dr Metin Alpaslan) Luvice bir “hint-avrupa” dili. Mühür önemli bir nesne; devlet olmak, güvenlik ve tescil (onay) anlamına gelir. Mührün bir yüzünde dönem kralının, arka yüzünde kralın eşinin imgeleri var.
İlk paragrafa dönersek; Luviler yazıyı ilk kullanan kavimlerden biri ve devlet geleneğini kurabilen bir yapılanma var. Bu ışık insanları dillerini ve yasalarını kağıda dökmüş, fiziksel gücü olan toplumlara teslim olmuş, ancak; gittikleri yere medeniyet taşımış insanlar. Minos uygarlığı ile Girit’e, Etrüsk ile İtalya’ ya, Pelasg ile Yunanistan’a ışıklarını taşımışlar. Tarihten yok olmayan bu halk Anadolu’ da Bizans zamanında Pauliken(Palanlar) adı ile zorunlu Hristiyan olmuş.
Son yirmi yılda Luvilerle ilgili değişik teoriler ve sahiplenmeler var. Tevratta adları geçen, Hz Yakub’ un oğullarından gelen “LEVİ” ler ile bağlantı kurmaya çalışan bir görüş var.
Bizans dönemi Anadolu’da yaşayan Paulikenler(Palalar)’ in de Luvilerin devamı olduğu bilinir.
Sonuçta Luviler silah, asker, kaba kuvvetle değil, kamu yönetimiyle, dil bilgisi ile tarihte layık oldukları yere getirilmek durumunda bir kavimdir. Anadolu tüm kültür mirası ile bizimdir sahip çıkalım
Sevgiyle M.Ünvan ATLI Mayıs 2022
