Antalya’da konuyu inceleyerek kaleme alan Sara Tor imzalı ve “Türkiye kültürel miras alanlarını turizmi ile geliştirme planlarına öfke” başlığı altında yayımlanan makale bir bakıma ülkemizin acı gerçeklerini de yansıtıyor.
Hatta İngiliz yazan Sara Tor Guardian okurları için İç Anadolu Bölgesi’ndeki Kapadokya’da bir yolun genişletilmesi, inşaat çalışmalarının dünyaca ünlü ‘peribacaları’ tarihi kalıntılara yakınlığı nedeniyle tartışmalara neden olduğuna fotoğrafla yere vererek konuyu gündeme getiriyor. Ayrıca yumurtadan yeni çıkmış cinsi caretta caretta cinsi kaplumbağanın Mersin’de denize doğru yeni hayata doğru yol alışını gösteren fotoğraf altına şu notu ekliyor ; nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan caretta caretta’nın üreme alanlarının imar projelerinden etkilenebileceğinden endişe ediliyor.
İşte Guardian gazetesinde yer alan önemli detaylar; Arkeologlar, Türk mahkemelerinin Akdeniz kıyısındaki Phaselis bölgesinde yeni plaj tesislerini onaylaması ve açması durumunda tehlikeli bir emsal olmasından korkuyor. Antalya’da Phaselis Körfezi – Bölge eski bir Yunan ve Roma yerleşiminin bir parçasıydı ve MÖ 2. yüzyıla kadar uzanan kalıntılara sahiptir, ancak plajlar hiçbir zaman arkeolojik kazıya konu olmamıştır. Unesco dünya mirası statüsü için geçici aday olan Phaselis antik kentinin bir parçası olan iki plaja turistik tesislerin inşa edilmesi, Türk kültür bakanlığının mirası turizm için feda etmesinin son örneği olduğu iddia edilen olayda öfkeye neden oldu. Türkiye’nin güney Akdeniz kıyısındaki Antalya ilindeki Alacasu ve Bostanlık plajları, Platon’un öğrencisi Theodectes’in doğum yeri olduğu düşünülen bir Yunan ve Roma yerleşim yeri olan Phaselis’in bir parçasıydı. Plajlar MÖ 2. yüzyıla kadar uzanan kalıntılara sahip olmasına rağmen hiçbir arkeolojik kazıya konu olmamış.
Ancak Ocak ayında, eyalet müfettişleri plajların önemli bir değeri olmadığını açıkladılar. Ardından kültür ve turizm bakanlığı, bölgeyi bir tatil noktasına dönüştürmek amacıyla tuvaletler, kafeler ve soyunma odaları gibi 1 milyon sterlinden fazla ziyaretçi olanaklarının inşasını onayladı.
Çok yüksek enflasyon ve düşen para birimi ekonomik krizi şiddetlendirirken, Türkiye turizmi cankurtaran halatı olarak görüyor. Sektör, Covid pandemisinden önce GSYİH’nın yaklaşık %10’unu oluşturuyordu ve 2028 yılına kadar 90 milyon ziyaretçiyi çekmek amacıyla reklam kampanyaları başlatıldı.Eleştirmenler, bu kadar çok insanı ağırlamak için gerekli olan altyapının bulunmadığını, ilk etapta turistleri çeken kültürel mirasın pahasına olduğunu belirtiyor. Alacasu ve Bostanlık’ta Türk Arkeologlar Derneği (TAA) Antalya şubesi tarafından derlenen bir rapor , “önemli arkeolojik bilgiler sunma potansiyeli” tespit etti. Bostanlık’ta yapılan yüzey araştırmaları, amfora ve stel (sürahi ve hatıra levhaları) kalıntılarını ve ayrıca mimari yapıları ortaya çıkardı. Alacasu’daki eski bir yol, Büyük İskender’in komutasındaki güçler tarafından kullanıldığının kanıtlarını gösteriyor.
Türkiye Kültür bakanlığı, 2022’de bölgedeki arkeolojik araştırmalara sadece 60.000 Türk lirası (£1.700 sterlin ) harcadı, inşaat için ise 50 milyon Türk lirasından fazla harcadı.Yerel bir aktivist gruba göre, beton ve ağır makineler madeni paralar, mühürler ve seramik parçaları gibi tarihi eserlere zarar vermiş ve yerin altındaki kronolojik katmanları bozmuştur. Yerel halk tarafından kurulan ve TAA ile Dünya Doğal Hayatı Koruma Vakfı Türkiye’nin de aralarında bulunduğu kuruluşlar tarafından desteklenen Phaselis’e Dokunma kampanyası (Phaselis’e Dokunma Hareketi ) yasal işlem başlattı ve Haziran ayında inşaatı geçici olarak durdurmayı başardı.Sözcü Erdal Elginöz, “Birinci derece arkeolojik sit alanı gelişimini durduramazsak, ülkemiz kültür varlıklarının geleceği karanlık demektir” dedi. Grup, mahkemenin bakanlığın lehine karar vermesi halinde, Türkiye’nin başka yerlerindeki korunan alanlardaki diğer projelerin de devam edebileceğine inanıyor.
TAA Antalya Şube Başkanı Dr. Sevgi Temiz, “Phaselis o kadar değerli ki Unesco dünya mirası listesine girmeyi hak ediyor. “Mahkeme bu planın lehinde karar verirse emsal teşkil edecek. Kıyı şeridinde yer alan herhangi bir antik kentin içinde halk plajlarının oluşturulmasının önünü açacaktır.”
Risk altındaki sadece kültürel miras değil – Bostanlık koyu, deniz kaplumbağalarının üreme alanı olup, yumurtlama döneminde sit alanı olarak sınıflandırılmaktadır. Türkiye, Akdeniz’in çevresel ve kültürel varlıklarını korumaya yönelik uluslararası bir anlaşma olan Barselona Sözleşmesi’ne taraftır. Elginöz, “Yasal olarak alan çok iyi korunuyor” dedi. “Geliştirmeye devam etme izni verilirse, üzerine uluslararası koruma altındaki herhangi bir alan inşa edilebilir. Türkiye’nin kültürel miras alanlarının hiçbiri güvende olmaz.”
Geçen yıl Türkiye kültür bakanlığı, Unesco’nun kendisinden izin almadan Unesco dünya mirası alanı Kapadokya’nın içinden yeni bir yol inşa edilmesine izin verdi. Aktivistler, yolun bölgedeki birçok benzersiz “peri bacası” yapısının yanı sıra erken dönem Hıristiyan şapellerine ve manastırlarına zarar verdiğini ve arabalardan ve ağır araçlardan çıkan titreşim ve egzoz dumanlarının kırılgan yapıları daha da aşındırdığını söylüyor. UNESCO durumu araştırdığını söyledi.
Türkiye Mimarlar Odası (CAT), devlet bilirkişisinin herhangi bir zarara yol açmadığını açıklamasının ardından başkent Ankara’da yolu kapatmak için açtığı davayı kaybetti. CAT, hasarın büyüklüğünü ölçmek için yere nüfuz eden radarın kullanılması gerektiğini savundu ve araştırmayı “bilimsel olmayan” olarak nitelendirdi. Karara itiraz ediliyor.
Ankara Mimarlar Odası Başkanı Tezcan Karakuş Candan, “Hükümet Kapadokya’nın kültürel ve tarihi değerlerine zarar verirse, başka gelişmelere zemin hazırlamış olur” dedi. “Maalesef Türkiye’nin doğal ve kültürel mirası maddi çıkar uğruna yok ediliyor ve gelecek nesiller için yok edilecek.”
2020 yılında, Türkiye’nin güneydoğusundaki Batman’daki 12.000 yıllık Hasankeyf şehri, Ilısu barajı ve hidroelektrik santralinin yolunu açmak için tamamen sular altında kaldı. Ülkenin güneybatı kıyısındaki Aspat’ta, 2021’den bu yana, yedinci yüzyıldan kalma bir Bizans yerleşiminin bulunduğu yere turistik konaklama ve yat limanı inşaatı ile ilgili davalar dönüyor.
TAA’dan Temiz, “Türkiye dünyanın en önemli eski uygarlıklarından bazılarına ev sahipliği yapıyor. Hepimizin bu tarihe sahip çıkma sorumluluğu var” dedi.
