Devir bilgi devri. Yok Whatsapp imza istemiş, facebook bilgi aktarıyormuş, cep telefonları tehlikeliymiş, doğru her şey şeffaf artık, cebimizdeki paradan, soyağacımıza, bizi bizden iyi tanıyor birileri. Biraz kurcalayınca biz de bilebiliyoruz. Doğru kaynakları bulabilirsen gazetecilerin de işi kolay.
31 Aralık 2020 itibariyle 194 ülkede yani tüm dünyada yabancı para (döviz) rezervi 14.511.461 Milyon Dolar. Yani dolar cinsinde bu meblağ, 8’i büyük, bir çok para biriminin dolar karşılığı. Dünya da en yaygın para olan doların üçte ikisi ABD dışında. Rezerv tutulan paranın % 58’i Amerikan Dolar’ı, % 19’ u Euro ve % 5,3’ü Japon Yen’i. Para rezervlerine baktığımızda Türkiye 29. sırada geliyor 82.694 Milyon Dolarla, bu arada Mayıs – Eylül arasında açıklanamayan ciddi bir buharlaşma ile rezerv düşmüş irtifa kaybetmişiz. Rezervler de ilk 10 şöyle; Çin 3.356.529 Milyon dolar, Japonya 1.394.680 milyon, İsviçre 1.036.531 milyon, Rusya 597.400 milyon, Hindistan 586.082 milyon, Taiwan 529.910 milyon, Hong Kong 496.400 milyon, Suudi Arabistan 456.400 milyon, Güney Kore 362.300 milyon ve Brezilya 356.004 milyon dolar.
Listelerden görüleceği üzere dünyadaki dolarları 2/3’ü Amerika dışında, yani dünya Amerika’ya kredi açmış. Cebinizde ki her dolarla Amerikan ekonomisini destekliyorsunuz. Desteklemek zorundasınız da. Dünyada ABD, Kanada, Avustralya, Fiji, Yeni Zelanda, Singapur Doları para birimi olarak kullanıyor.
Yeşil’in hikayesi bizim güneydoğu’da görevli çocukla ilgili değil. Bu yeşil gözlerimin rengi de değil, bakıyor yeşil yeşil. “Dolar” terimi daha önce Amerika kıtasında İspanyol’larca kullanılan 8 madeni para için kullanılmış. Kökeni ise Flemenkçe “Joachimsthal” kelimesi, Joachim vadisi gümüşün ilk kez çıkarıldığı yer. “ Joachimsheller” olmuş “Thaller” ve Thaller olmuş Dolar. Tırtıklı İspanyol dolarından esinlenen Amerikan özgürlük hareketinin ekonomistleri, savaşı finanse etmek için 1775 yılında bastıkları paraya “dolar” adını vermişler. The Bank of America 1781 yılında Philadelphia’da kuruldu. 1791’de “The Bank of United States“ 20 yıl için ABD hazinesinin mali temsilcisi oldu. Bu Dünyada ki ilk merkez bankasıydı, 2 Nisan 1792 de ABD kongresi ülkenin standart para birimi olarak DOLAR’ı onayladı. Amerikan bağımsızlık savaşı sırasında Büyük Britanya KITA dolarının değerini düşürmek için sahte para bastı. Sahte 10.000 dolarla yakalanan David FARNSWERTH ve John BLAIS, George Washington emri ile asıldılar.
1834’te Amerika’da basılan bakır paralar, Amerikan bayraklı gemilerde Brezilya’ya taşındı. Bu olay tarihe geçen önemli bir kalpazanlıktı.
1861’de dolar tüm Amerika’da dolaşıma çıktı. Bu banknotlara YEŞİL adı verildi. Bu dönemde önemli bir olay yaşandı Amerika’da 1860 yılında ki seçimleri Abraham Lincoln’un kazanmasıyla, 11 Güney Eyaleti Jeferson Davis komutasında bağımsızlık ilan etti. 12 Nisan 1861 yılında Güney Karolina’da Sunter Kalesinde ki ilk top atışıyla Amerikan iç savaşı (Eyaletler Savaşı) başladı. Savaş sırasında Kuzey ve Güneyliler ve fırsatçılar bol miktarda dolar bastılar. 1862’de kalpazanlara karşı caydırıcı nitelikler olan ince çizgili gravürler, karmaşık geometrik desenler, hazine bakanlık mührü ve gravürlü imzalar eklenir. 1865’te kalpazanlara karşı hazine bakanlığına bağlı Amerikan Gizli Servisi kuruldu. Neyse hızlı geçelim 1913’te Federal Reserve Bank, Merkez Bankası oldu. Yeni bir para dolaşıma sunuldu. 1929’da maliyetler düşürülsün diye banknot’lar % 30 küçültüldü. Paralar için standart desenler saptandı.
1944 sonrası dünya lideri olan dolar da küpürler kontrolden çıktı. 1952 Kore savaşı döneminde sahte dolar’ları önlemek adına Dolarda ki Kırmızı baskılar kaldırıldı. 1955’te tüm paralar da “ In God We Trust” (Tanrıya Güveniyoruz) ibaresi zorunlu oldu. 1969 yılında “1000”, “5000”, “10000” dolarlar emekli oldular. Dolar ömrü 7,5 yıl a düştü. 1996’da radikal önlemler alınarak , ölçüde değişiklikler yapıldı. Sahte banknotları önlemek için yedi-on yıl yeni tasarım süresi zorunluluğu kondu. 1996’da 100 dolarlara, 1997’de 50 dolarlara, 1998’de 20, 2000’de 10 ve 5 dolarlarda önlem alındı. 2006’da yeni 10 dolarlar piyasaya çıktı.
Sonuç olarak 2010 Nisan ayında ABD merkez bankası, 2011 Şubat’ta tedavüle girecek olan yeni 100 dolarları tanıttı. Yeni ”Benjaminler” de sahtecilik zorlaştırıldı. 3 boyutlu şerit kullanıldı. 100 Dolar şu anda en kıymetli dolar. Roma rakamından dolayı C, Bens, Benjamins, Franklins adlarıyla anılan 100 dolar son şekliyle 2013’te piyasaya sürüldü. Kalpazan korkusu ile dolar sık sık güncelleniyor. Kalpazanlar boşuna zaman kaybetmesin 75 dolar ve 150 dolar basmasınlar diye doların durumunu güncelleyelim.
Dolar 6.14 inç (15,6 cm) uzunluk ve 2,61 inç (6,6 cm) ebatlarında.
1 ve 2 dolar klasik yeşil renk,
5 US Dolar fon mor, floresan şeritleri mavi
10 US dolar fon mor, floresan şeritleri turuncu
20 US dolar fon yeşil,
50 US dolar fon pembe floresan şeritler sarı,
100 US dolar fon çamurcun floresan şeritler pembe.
Allah size bol dolarlı kazançlar versin.
Dolar 1951 Kore Savaşına kadar KIRMIZI mühürlü idi, değişecekti tekrar kırmızı olacaktı. Ama hala doların rengi YEŞİL.
Sevgilerle,
M. Ünvan ATLI
