Bilim insanları uyardı ; sokan eşek arısı değerlidir, anlamsız değildir – Rıdvan ERTUĞ

Türkiye’deki yaygın türü  Yellowjacket – Sarıca eşek arısı zehiri, umut verici kanser tedavisi için araştırılıyor.Bilim insanlarının son yıllardaki beklentisi şu: “Arıların insan sağlığı ve refahının birçok yönündeki kritik rollerinin tanındığı bir geleceği dört gözle bekliyoruz.”
Çok nefret edilen böceklerin insanlara faydaları, sağladıkları ekosistem hizmetlerinin ilk büyük bilimsel incelemesinde verilerle yavaş yavaş ortaya çıkıyor. Dünyanın her köşesinde yaşayan ve insanları sokma alışkanlığı  taşıyan 33.000 bilinen av yaban arısı türüne odaklanıldı. Eşek arısı ya da Vespa, Vespidae familyasına ait yaban arısı cinsi. Türkiye’deki yaygın türü “sarıca” olarak bilinen Avrupa eşek arısı insanlar tarafından “çok kötü huylu” olarak tanınır.Yapılan çalışmalar sonunda  korkulan yaban arısı bile önemli ekosistem hizmetleri sağlıyor. Yaban arısı haşerelerin acımasız avcılarıdır, güçlü antibiyotikler üretir ve bitkileri tozlaştırır. Eşek arısının amacının ne olduğunu soranlar için artık kapsamlı bir cevap var. Zararlı böceklerin açgözlü avcılarıdırlar, zehirlerinden güçlü antibiyotikler üretirler, bitkileri tozlaştırırlar ve hatta besleyici bir atıştırmalık bile yaparlar.
Yaban arısına kötü bir isim veren sarı ceketler ve eşek arıları, tüm yaban arısı türlerinin küçük bir kısmını oluşturur. Ancak tırtılları sebze tarlalarından süpürmek gibi az bilinen yardım da sağlıyorlar. Yellowjacket – Sarıca zehiri de umut verici bir kanser tedavisi olarak araştırılıyor.Pek çok böcek popülasyonu azalıyor ve insan sağlığını tehdit ediyor, ancak eşek arısı daha dirençli görünüyor. Bununla birlikte, entomologlar arasında bile, çoğu onlardan kaçınıyor gibi görünüyor ve bilim insanları, onları anlamak için çok daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu söylüyorlar.
University College London’dan Profesör Seirian Sumner, “Yabancılara yaban arıları üzerinde çalıştığımı söylediğimde” ah, eşek arısının anlamı nedir? “diyorlar. “Neden onun yerine arıları incelemiyorsun? Çok daha kullanışlılar.” tepkisini veriyorlar.
Önceki araştırmalar, esasında insanların ne yaptıklarının farkında olmadıkları için eşek arısından nefret ettiklerini gösterdi. Yaban arıları, arıların atasıdır, bu nedenle arılar, nasıl avlanacağını unutmuş eşek arısıdır. Prof Seirian Sumner konuyla ilgili sözlerine şöyle devam ediyor “Arıların sokması fikrinden oldukça memnunuz çünkü dünyada iyi olduklarını biliyoruz. Bu yüzden, ekosistem hizmetleri açısından eşek arısını haritaya koymak için mevcut kanıtları bir araya getirdik. Yaban arıları, onlara daha fazla şans vermiş olsaydık, arılar gibi diğer sevilen böcekler kadar değerli olabilirdi. “
Biological Reviews dergisinde yayınlanan çalışma, ısırgan eşek arısı ile ilgili 500 bilimsel raporu analiz etti. Bilinen 100.000 yaban arısı türü vardır, ancak 70.000’i asalaktır, bunlar iğnesizdir ve oldukça iyi çalışılmıştır. Böcek ilacı kullanmadan zararlıları kontrol etmek için tarımda zaten kullanılmaktadırlar. Yaklaşık 22.000 arı türü vardır. 
Yaban arıları, böcek dünyasının en büyük avcılarıdır. Son zamanlarda yapılan araştırmalar, yaygın av yaban arılarının Brezilya’daki mısır mahsullerine saldıran sonbahar ordusu solucanını ve şeker kamışı yiyen bir kurt güvesini kontrol edebileceğini buldu. Bilim insanları, ekinleri korumak için diğer yırtıcı böceklerin kullanımının yılda 400 milyar dolardan fazla değerde olduğu tahmin ediliyor, ancak yaban arısı avlanmasının neredeyse hiç düşünülmediğini ortaya koyuyor.
Sarı ceketler ve eşek arıları, sosyal böcekler oldukları ve büyük koloniler halinde yaşadıkları için en etkili olma olasılığı yüksek olanlar arasındadır. Prof Seirian Sumner  “Demek oraya giden ve böcekleri ve eklembacaklıları temizleyen çok sayıda avcınız var,” dedi. Avlanan yaban arısı türlerinin yaklaşık 1.000’i sosyaldir. Gerisi ise yalnız. Yalnız eşek arıları süper havalıdır tezini savundu ve Sumner şunları ekledi; “Zehirlerinin içinde avı felç eden inanılmaz bir kokteyli var ve ayrıca çok sayıda antibiyotik var. Birçok yalnız eşek arısı, yumurtadan çıktıktan sonra yiyecek sağlamak için yumurtalarını felçli avlarla doldurur. Bu nedenle, yiyeceklerin uygun şekilde korunduğundan emin olmak istiyorlar. Yaban arısı zehiri, tükürük ve larva salgılarının antimikrobiyal özellikleri, geleneksel tıpta uzun süredir bilinmektedir.”
Sumner’ın analizi, eşek arısının en az 960 bitki türünü ziyaret ettiğine dair kanıtlar buldu; bunlardan 164’ü tozlaşma için tamamen onlara bağımlıydı. Çiçekleri, dişi eşek arısının arka ucunu taklit ederek erkek eşek arısı çeken orkideleri içerir.
Avlanan eşek arıları, yakaladıkları böcekler yuvadaki larvalara özel olarak beslendiğinden, nektarla beslenmek için çiçekleri ziyaret eder. Bilim insanları, bu davranışın bitkileri gerçekten dölleyip döllemediğini henüz bilmiyorlar. Sumner, “Ama yararlı olabilecek şey, çok nefret edilen Yellowjacket – Sarıca – Sarı ceketlerdir çünkü onları mikroskop altına koyduğunuzda, gerçekten oldukça tüylüdürler ve polenle kaplanabilirler,” dedi.
Yaban arıları, özellikle de larvaları, Japonya’dan Hindistan’a ve Venezuela’ya kadar dünyanın her yerinden insanlar tarafından hasat edilir ve yenir.
Bilim insanları, eşek arısına karşı önyargının üstesinden gelmenin kolay olmayacağını, çünkü uzun zamandır nefret dolu olarak tasvir edildiklerini söyledi. Eski Yunan bilge Aristoteles, “eşek arıları ve eşek arıları … arıların sahip olduğu kadar ilahi hiçbir şeye sahip değildir” diye yazmıştır. İncil’de Tanrı, üç farklı kitapta günahkarlara ceza olarak eşek arısı gönderir.
Bilim insanlarının  son yıllardaki beklentisi ise şu: “Arıların insan sağlığı ve refahının birçok yönündeki kritik rollerinin tanındığı bir geleceği dört gözle bekliyoruz.”