Başbakan Liz Truss, 10 Downing Street önünde dünkü istifa açıklamasıyla, partisini paramparça ve Birleşik Krallık’ta yaşayanları umutsuzluk içinde bıraktı –
“Perşembe’nin gelişi çarşamba’dan bellidir” atasözümüz vardır. Liz Truss hükümetinin gideceği de çarşamba gününden belli olmuştu. Başbakan’ın Avam Kamarasında öğle saatlerinde (PMQ), icraatlarıyla ilgili soruları yanıtlarken sinirli tavırlarından istifa bekleniyordu. Çarşamba gecesi ise oylama öncesi Muhafazakar Milletvekilleri arasında bağırma ve itişmelerle kargaşaya yol açtığı alışılmadık kaotik sahneler ortaya çıktı.
Broxbourne Muhafazakar Milletvekili Sir Charles Walker, BBC News’e adeta isyan ederek şunları söyledi: “Yeteneksiz insanlardan bıktım. Ulusal çıkarlarımız için değil, bakanlık pozisyonu elde etmek kendi kişisel çıkarları için kabine masasında oturmak amacıyla doğru kutuyu işaretleyen yeteneksiz insanlardan bıktım., bence bu bir rezalet, rezalet.”ağır öz eleştirisini yaparak gelecek dönem parlementoda kalmayacağını dile getirdi.
17 yıllık Muhafazakar Milletvekili Sir Charles Walker hiç bakanlık yapmamış, çoğu zaman sadık bir şekilde görevinin sürdürmüş bir isim yaşananlara tanık olması sonrasında adeta isyanlardaydı.
İngiltere politikasında son senelerde eşi benzeri görülmemiş skandal derecesinde yaşanan olaylar bazı Conservative party – Muhafazakar Parti milletvekillerinin, Muhafazakar partinin “bittiğini” ilan etmelerine, parti içinde tartışmalara yol açmıştı.
Sonunda, Liz Truss 45. günde felaketlerle dolu bir başbakanlık sürecini aşağılanarak istifa açıklamasıyla noktalarken, Muhafazakar ikon değil, Britanya tarihinin en kısa görevde kalan başbakanı olarak tarihe geçti.
1980’lerin Demir Leydisi Margaret Thatcher’ın ideolojik enkarnasyonu olarak, güçlü, açık sözlü, inciyi seven bir kadın olarak başbakanlık için kampanya yürüttü. Liz Truss’un temel hatası, hükümeti yönetirken daha çok seçim kampanyasının bir devamı gibi davranmasıydı. Parti üyelerine her türlü sözü verdi onları kazanmak için vergi indirimleri ve harcama taahhütlerini bile dahil etti.
10 Downing Street’e adım atar atmaz, yeniden ayar yapmadı ya da kendinde ödün vermedi, söz verdiği insanların çoğunu kabineye almadığı bilgisi de sızdı. Liz Truss Muhafazakar milletvekillerinin asla ilk tercihi olmadı, başbakan olarak aldığı kararlar onu rekor bir hızla düşüş noktasına getirdi ve istifa etmek zorunda bırakıldı.Dün gazete manşetlerini toparlarken gelinen noktayı özetleyen bir ara başlık atmışım ; İngiltere başbakanı Liz Truss’ın artık kontrolde olmadığı açık ve net – Net olmayan tek şey ise kimin kontrolde olduğu –
İngiltere, Avrupa ile ilişkisi, yükselen enflasyon ve beklenen durgunlukla nasıl başa çıkılacağı ve göçten iklim değişikliğine kadar değişen konularda ne yapılması gerektiği konusunda adeta başıboş durumda.
Tory – Muhafazakar partinin liderlik yarışmasının kuralları belirlendi ve yeni başbakan adayları Pazartesi günü en kısa sürede belli olabilir. Ancak, akıllara gelen soru şu; parçalanmış Muhafazakar milletvekillerinin bir başka liderin etrafında toplanabilmesi için bu kısa süreç yeterli olacak mı? Truss’un altı hafta önce başbakanlık için rakibi Rishi Sunak, en iyi seçim olarak bahis şirketleri listesinde gözüküyor. İngiltere’nin önümüzdeki hafta sonuna kadar yeni bir başbakana sahip olacağı. Bu kişi yine genel halktan ziyade Muhafazakar Parti – parlamento üyeleri ve tabandan gelen üyeleri – tarafından seçilecek. Bu durum genel seçim isteyen muhalefetteki İşçi Partisi’ni çileden çıkarıyor.
Dün istifa sonrasında Muhafazakar milletvekilleri tarafından gündeme getirilen diğer bir isim Boris Johnson’du. Boris Johnson’ın resmi olarak en üst görevden alınmasından sadece altı hafta sonra cephe siyasetine muhteşem bir geri dönüş başlatabileceğine dair spekülasyonlar var. Pek çok seçmen Johnson’un veya partisinin bir kez daha denemesini istemeyebilir. Yeni başbakan, kim olursa olsun, Kral III. Charles tarafından atanan ilk kişi olacak. Kamuoyu yoklamalarında önde olan muhalefetteki İşçi Partisi lideri Sir Keir Starmer dün erken genel seçim çağrılarını yineledi.
İskoçya başbakanı Nicola Sturgeon da “Tory partisinin çıkarları şu anda kimseyi ilgilendirmemeli. Genel Seçim artık demokratik bir zorunluluktur”diyerek erken seçim çağrısında bulundu. Ayrıca Liz Truss istifasının ardından, İskoçya hükümeti ile Truss’ın 6 haftalık başbakanlık sürecinde temasa geçilmediği, bir görüşmenin yapılmadığı da ortaya çıktı. İngiliz Sterlini, Truss’un istifasını açıklamasının ardından Dolar karşısında %0,5 değer kazandı ve yatırımcıların kararı memnuniyetle karşıladığını belirtildi.
Toparlarsak sadece üç ay içinde ikinci Conservative party – Muhafazakar Parti liderlik yarışı, Liz Truss’un olağanüstü istifasının ardından Birleşik Krallık’ta aylardır süren kaosla birlikte devam ediyor. Bir sonraki genel seçimin en geç Ocak 2025’te yapılması bekleniyor.
İngiliz bahisçilere göre Liz Truss’un altı hafta önce başbakanlık görevi için rakibi olan Rishi Sunak, en iyi seçim.
